پلانوگرام (Planogram) یک نقشه فنی و دادهمحور است که دقیقاً تعیین میکند هر محصول در کدام قفسه، با چه فاصله و به چه تعداد قرار گیرد؛ ابزاری که فاصله میان یک چیدمان تصادفی و یک فروشگاه اصولی را رقم میزند. برای مثال، کافه ولور واقع در پاساژ دومان با طراحی پلانوگرامی مبتنی بر گردش ارگونومیک مشتری، مسیر حرکت افراد داخل فضا را به گونهای هدایت میکند که هم دسترسی به محصولات سادهتر شود و هم زمان انتظار در صف کاهش یابد. در دنیای پررقابت خردهفروشی، هر سانتیمتر از قفسه ارزش اقتصادی دارد و کسبوکارهایی که از پلانوگرام به شکل تکنیکال بهره میبرند، هم فروش بالاتری را تجربه میکنند و هم تجربه خرید بهتری برای مشتری رقم میزنند. با ما در بیک صنعت همراه باشید تا این ابزار کلیدی خردهفروشی را از زاویهای دقیقتر بررسی کنیم.
فهرست محتوا
- پلانوگرام چیست؟
- آشنایی با انواع پلانوگرام
- مزایای استفاده از پلانوگرام در فروشگاه
- کاربرد پلانوگرام در چیدمان فروشگاه
- پلانوگرام؛ ابزار استراتژیک فروش یا فقط نقشه چیدمان؟
- بیک صنعت؛ ارائهدهنده تجهیزات و خدمات راهاندازی کسبوکارهای صنعت غذایی
پلانوگرام چیست؟
پلانوگرام (Planogram) یا POG یک نقشه بصری است که نشان میدهد چه محصولی، در کجا، به چه تعداد و با چه فاصلهای در قفسههای فروشگاه قرار گیرد. این نقشه یک پل ارتباطی بین استراتژی بازاریابی و فضای فیزیکی فروشگاه محسوب میشود. این ابزار با استفاده از دادههای فروش، رفتار مشتری و اصول روانشناسی خرید طراحی میشود تا هر محصولی در بهترین موقعیت قرار گیرد.
ریشه این مفهوم به دهه 1960 و 1970 میلادی برمیگردد؛ زمانی که خردهفروشان بزرگ آمریکایی دنبال یک روش علمی برای مدیریت فضای فروش میگشتند. در حال حاضر، این ابزار در تمام فروشگاههای زنجیرهای بزرگ دنیا به طور استاندارد مورد استفاده قرار میگیرد.
برای آشنایی با مهمترین اصول چیدمان میز و صندلی رستوران، می توانید مقاله مربوط را در سایت ما مطالعه کنید.
آشنایی با انواع پلانوگرام
پلانو گرامها در قالبهای مختلفی طراحی میشوند و هر نوع بر اساس هدف و ساختار فروشگاه دارای کاربرد خاصی است.
1. افقی (Horizontal)
در این نوع، یک دسته از محصولات به صورت افقی در یک ردیف کامل از قفسه چیده خواهند شد. این روش عمدتاً برای محصولاتی مناسب خواهد بود که مشتری مورد نظر باید گزینههای مختلف یک برند را در کنار یکدیگر ببیند. به طور معمول در فروشگاههای لبنیات یا نوشیدنیها از این روش استفاده میشود.
2. عمودی (Vertical)
در این پلانو گرامها، محصولات یک دسته از بالا تا پایین قفسه چیده خواهند شد؛ این روش معمولاً برای دیده شدنِ بهتر از فاصلهی دور پیشنهاد میشود و باعث خواهد شد مشتری حتی در حال راه رفتن در راهرو نیز بتواند دستهبندی محصولات را به راحتی تشخیص دهد.
3. بر اساس سهم بازار (Market Share)
در این مدل، فضای اختصاص یافته به هر برند متناسب با سهم فروش آن برند تعیین خواهد شد. در کل، برندهایی که بیشتر میفروشند، فضای بیشتری در قفسه خواهند داشت. به طور معمول از این روش در سوپرمارکتهای بسیار بزرگ استفاده شود.
4. بر اساس گروه محصول (Category-Based)
در این روش محصولات بر اساس نوع، کاربرد یا مخاطب هدف در کنار یکدیگر قرار خواهند گرفت؛ به عنوان مثال تمام محصولات مرتبط با صبحانه در یک بخش مجزا چیده میشوند تا تجربه خرید منسجمتر و لذتبخشتری برای مشتری به ارمغان آید.
مزایای استفاده از پلانوگرام در فروشگاه
استفاده از پلانوگرام فقط یک کار بصری نیست، بلکه یک تصمیم استراتژیک است که بر سودآوری، رضایت مشتری و مدیریت عملیاتی فروشگاه تأثیر مستقیم خواهد داشت. در ادامه با مزایای استفاده از این ابزار در فروشگاه میپردازیم:
- افزایش فروش: محصولات پر سود در مناطق پرتردد قفسه، یعنی سطح چشم، قرار میگیرند و نرخ خرید آنی را بالا میبرند.
- ایجاد نظم و انضباط در چیدمان: پلانوگرام صرفاً ابزار افزایش فروش نیست؛ اجرای آن باعث میشود هر کالا طبق یک اصل و دستهبندی مشخص در جای خود قرار گیرد و فضای فروش، مستقل از تأثیرش بر فروش، نظم بصری و عملیاتی پیدا کند.
- بهینهسازی فضا: هر سانتیمتر از قفسه با دادههای واقعی مدیریت میشود و از هدر رفت فضا جلوگیری میشود.
- بهبود تجربه خرید مشتری: چیدمان منطقی باعث میشود مشتری راحتتر محصول مورد نظر را پیدا کند و زمان کمتری صرف جستجو نماید.
- کنترل بهتر موجودی: پلانو گرام مشخص میکند هر محصول چه تعداد فیسینگ (Facing) داشته باشد، که این امر مدیریت انبار را بهبود میبخشد.
نکته: اگر یک بسته آبمیوه را سه بار پشت سر هم در یک ردیف قفسه بگذارید، آن محصول ۳ فیسینگ دارد. هر چه فیسینگ بیشتر باشد، محصول بیشتر دیده میشود و احتمال خرید آن بالاتر میرود.
- یکپارچگی تصویر برند: فروشگاههای زنجیرهای با استفاده از پلانو گرام یکسان، ظاهری هماهنگ و یکپارچه در تمام شعبهها ایجاد میکنند.
- کاهش خطاهای چیدمان: کارمندان جدید با داشتن یک نقشه مشخص، سریعتر و دقیقتر کار میکنند و نیاز به آموزش مکرر کاهش مییابد.
کاربرد پلانوگرام در چیدمان فروشگاه
این ابزار در صنایع و فضاهای مختلف تجاری کارایی دارد و هر محیط فروش میتواند از اصول آن متناسب با نیاز خود بهره ببرد. در ادامه کاربردهای پلانو گرام را بیشتر بررسی میکنیم:
1. سوپرمارکت و هایپرمارکت
این فضا بیشترین استفاده را از پلانو گرام دارد. مدیران با تحلیل دادههای فروش هر هفته یا هر فصل، چیدمان قفسهها را بهروزرسانی میکنند. قرار دادن اقلام ضروری مثل نان و لبنیات در انتهای فروشگاه یکی از کلاسیکترین ترفندهای پلانو گرام محسوب میشود که مشتری را مجبور میکند مسیر بیشتری را طی کرده و در مسیر خریدهای بیشتری انجام دهند.
2. نانوایی، کافه و پیراشکیفروشی
در کسبوکارهای صنعت غذایی، چیدمان ویترین و کانتر به اندازه کیفیت محصول اهمیت دارد. یک کافه یا نانوایی که پلانو گرام درستی برای ویترین گرم خود طراحی نموده، محصولات پرسودتر نظیر کیکهای تکنفره یا شیرینیهای ویژه را در سطح چشم مشتری قرار میدهد. گرمخانهها و ویترینهای حرفهای در این بین نقش زیرساختی ایفا میکنند؛ زیرا اجرای پلانو گرام بدون در اختیار داشتن تجهیزات مناسب، امکانپذیر نخواهد بود.
جهت خرید تجهیزات آماده سازی کافی شاپ و پیراشکی فروشی، میتوانید با ما تماس بگیرید.
3. داروخانه
در داروخانهها از این تکنیک برای تفکیک داروهای تجویزی از محصولات بدون نسخه و قرار دادن محصولات بهداشتی پر فروش در معرض دید مستقیم مشتری استفاده میشود.
4. فروشگاههای زنجیرهای
فروشگاههای زنجیرهای در تمامی شعبههای خود از پلانو گرام بهره میبرند؛ استفاده از این ابزار هم تصویر برند را حفظ کرده و هم این که تجربه یکسانی برای مشتری در تمامی شعبهها به همراه میآورد.
پلانوگرام؛ ابزار استراتژیک فروش یا فقط نقشه؟
اگر پلانو گرام را فقط یک نقشه ساده بدانیم، ارزش واقعی آن را نادیده گرفتهایم! این ابزار در بهترین حالت خود یک موتور تصمیمگیری دادهمحور است که رفتار مشتری، سودآوری محصولات و مدیریت فضا را به یکدیگر پیوند میزند. کسبوکارهایی که از پلانو گرام به صورت استراتژیک استفاده میکنند، در واقع به نوعی فروشگاه را برای مشتری خود روایت میکنند؛ این همان چیزی است که فروشگاههای بزرگ دنیا سالهاست که از آن بهره میبرند.
برای کسبوکارهای کوچکتر نظیر نانواییها، کافهها یا فستفودیهای کوچک، پلانو گرام به مراتب سادهتر است؛ به طوری که میتوان با استفاده از یک طرح دستی روی کاغذ مشخص کرد که هر محصولی کجا باید قرار گیرد. آن چه که اهمیت دارد این است که چیدمان تصادفی نباشد و بر اساس منطق فروش و تجربه مشتری شکل بگیرد.
بیک صنعت؛ ارائهدهنده تجهیزات و خدمات راهاندازی کسبوکارهای صنعت غذایی
برای داشتن یک پلانوگرام حرفهای در کافه، نانوایی یا پیراشکیفروشی، به یک سری تجهیزات نیاز دارید که هم از نظر ابعاد و هم ظاهر و عملکرد با نقشه چیدمان شما هماهنگ باشند. مجموعه بیک صنعت با سالها تجربه در تأمین و راهاندازی تجهیزات کافه بیکری و صنعت غذایی، همواره در کنار صاحبان کسبوکار حضور دارد. اگر در مرحله راهاندازی یا بازطراحی فضای کسبوکار غذایی خود هستید، تیم بیک صنعت میتواند در انتخاب تجهیزات متناسب با پلانو گرام و فضای شما راهنماییتان کند. برای کسب اطلاعات بیشتر با کارشناسان مجموعه بیک صنعت تماس بگیرید.
سوالات متداول
- هدف از طراحی پلانو گرام چیست؟
هدف اصلی پلانو گرام، بهینهسازی فضای فروش و افزایش درآمد است؛ به این صورت که محصولات پرسود در بهترین موقعیت دیداری قرار گیرند و تجربه خرید مشتری روانتر و جذابتر شود.
- پلانو گرام در چه مکانهایی استفاده میشود؟
پلانو گرام در طیف گستردهای از فضاهای فروش کاربرد دارد؛ از جمله سوپرمارکتها، هایپرمارکتها، داروخانهها، کافهها، نانواییها، فروشگاههای زنجیرهای و حتی غرفههای نمایشگاهی.
- تفاوت پلانوگرام با چیدمان معمولی چیست؟
چیدمان معمولی اغلب بر اساس ذوق شخصی یا عادت انجام میشود، اما پلانو گرام یک نقشه دادهمحور است که بر پایه تحلیل فروش، رفتار مشتری و اصول روانشناسی خرید طراحی میشود.
- چگونه یک پلانو گرام طراحی میشود؟
ابتدا دادههای فروش و ابعاد فضا جمعآوری میشوند، سپس محصولات بر اساس اولویت سودآوری و تقاضا دستهبندی شده و در نهایت با کمک نرمافزارهای تخصصی یا حتی به صورت دستی، نقشه چیدمان ترسیم میشود.
- آیا پلانو گرام فقط برای فروشگاههای بزرگ کاربرد دارد؟
خیر؛ هر کسبوکاری که محصولاتی برای نمایش دارد، از یک کافه کوچک تا یک پیراشکیفروشی، میتواند از اصول پلانو گرام بهره ببرد و با یک طرح ساده، فروش خود را بهبود دهد.